My Great Predecessors – Part 2 By Garry Kasparov

Η Μάχη για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Σκακιού

Η μάχη για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα γέννησε τιτάνιες αναμετρήσεις. Δεν τράβηξε μόνο σκακιστές, αλλά και το ευρύ κοινό. Η σκακιέρα είναι το απόλυτο πεδίο μάχης του νου και οι παγκόσμιοι πρωταθλητές οι υπέρτατοι «πνευματικοί μονομάχοι».

Το Έργο του Γκάρι Κασπάροβ

Στους δύο πρώτους τόμους της οριστικής του ιστορίας, ο Garry Kasparov αναλύει αυστηρά το παιχνίδι των προκατόχων του. Δεν συγκεντρώνει απλώς παρτίδες. Τοποθετεί τους πρωταθλητές σε ιστορικό, πολιτικό και πολιτιστικό πλαίσιο. Εξηγεί το προσωπικό τους στυλ και πώς εμπλούτισαν τη θεωρία με νέες ιδέες. Επανεξετάζει όλες τις παρτίδες με σύγχρονα εργαλεία ανάλυσης και ρίχνει νέο φως στα κλασικά αριστουργήματα.

Τόμος 1

• Wilhelm Steinitz (1886–1894)

• Emanuel Lasker (1894–1921)

• José Capablanca (1921–1927)

• Alexander Alekhine (1927–1935, 1937–1946)

Τόμος 2

• Max Euwe (1935–1937)

• Mikhail Botvinnik (1946–1957, 1958–1961, 1961–1963)

• Vassily Smyslov (1957–1958)

• Mikhail Tal (1960–1961)

Ποιος Είναι ο Κασπάροβ

Ο Garry Kasparov θεωρείται γενικά ο κορυφαίος σκακιστής όλων των εποχών. Υπήρξε ο 13ος Παγκόσμιος Πρωταθλητής (1985–2000). Κυριάρχησε σε κορυφαία τουρνουά με μεγάλες διαφορές. Μετά την απώλεια του τίτλου το 2000 από τον Kramnik, κατέκτησε την πρώτη θέση στα δέκα επόμενα μεγάλα διεθνή.

Από τον Πρόλογο του Τόμου 2 (Κασπάροβ)

Στον πρώτο τόμο μίλησα για τους τέσσερις πρώτους βασιλιάδες του σκακιού: Steinitz, Lasker, Capablanca, Alekhine. Τώρα εξετάζω τους επόμενους τέσσερις: Euwe, Botvinnik, Smyslov, Tal, και επίσης Keres, Bronstein, Geller.

Δεν παρουσιάζω μόνο «καλές παρτίδες». Αναδεικνύω και τα κρίσιμα σημεία της ιστορίας: τις στροφές των ματς που άλλαξαν τον τίτλο. Οι πρωταθλητές αλλάζουν για πολλούς λόγους, μα κυρίως λόγω της αδιάκοπης εξέλιξης του παιχνιδιού.

Ο βοηθός μου Yuri Dokhoian το έθεσε γοητευτικά: με τα χρόνια κάθε πρωταθλητής αρχίζει να «ασβεστοποιείται». Δηλαδή γίνεται άκαμπτος, μνημείο εν ζωή. Παύει να προσθέτει κάτι νέο και χάνει τον παλμό της εποχής. Τότε εμφανίζεται ο νεότερος διεκδικητής και κάνει το βήμα μπροστά.

Από τον Steinitz στον Lasker και τον Capablanca

Ο Steinitz έκανε επανάσταση: θεμελίωσε την στρατηγική-θέσης και σοβαροποίησε το άνοιγμα. Όμως «κόλλησε» σε δογματισμούς, ειδικά στα ματς με Chigorin. Ο Lasker κέρδισε γιατί υπήρξε εύπλαστος και οικουμενικός. Οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι άλλαξαν ριζικά το τοπίο. Ο Capablanca εκμεταλλεύτηκε τη συγκυρία και νίκησε τον Lasker το 1921. Ήταν ο ιδανικός κλασικός παίκτης της εποχής, αλλά υποτίμησε το νέο ρεύμα.

Η υπερμοντέρνα στροφή και ο Alekhine

Οι Nimzowitsch και Réti έφεραν την υπερμοντέρνα σκέψη (π.χ. Νίμζο-Ινδική, Γκρύνφελντ). Ο Alekhine απογείωσε αυτές τις ιδέες και άλλαξε το παιχνίδι. Κατέκτησε κορυφές, αλλά αργότερα χαλάρωσε και άρχισε να «σκληραίνει». Ο Euwe, πιο μεθοδικός και συνεπής, τον νίκησε το 1935· ο Alekhine πήρε πίσω τον τίτλο το 1937.

Νέα Γενιά και Πόλεμος

Στο τέλος της δεκαετίας του ’30 εμφανίστηκαν δυνατά ονόματα: Botvinnik, Keres, Fine, Reshevsky. Ο πόλεμος ανέτρεψε ξανά τις ισορροπίες. Το 1948 έμεινε πραγματικός φαβορί μόνο ο Botvinnik. Οι πόλεμοι άνοιξαν δρόμους σε Capablanca και Botvinnik, απομακρύνοντας κύριους ανταγωνιστές.

Η επανάσταση Botvinnik

Ο Botvinnik έφερε τη δεύτερη μεγάλη επανάσταση μετά τον Steinitz. Σύνδεσε το άνοιγμα με σχέδιο μέσου παιχνιδιού, όχι για ισότητα με τα Μαύρα αλλά για πρωτοβουλία από την αρχή. Επέλεξε αιχμηρές βαριάντες που είχε δουλέψει βαθιά. Δημιούργησε νέα συστήματα, αναθεώρησε κλασικές δομές (π.χ. μεμονωμένο πιόνι στο d4), και έδωσε συστηματική μέθοδο προετοιμασίας.

Μετά τον Botvinnik και ο Fischer

Οι Smyslov, Tal, Petrosian, Spassky συνέχισαν στη γραμμή Botvinnik. Στο τέλος της δεκαετίας του ’60 ήρθε ο Fischer και έδειξε την πλήρη δύναμη της προετοιμασίας ανοίγματος και με τα δύο χρώματα. Διεύρυνε το ρεπερτόριο και έθεσε τα θεμέλια του σύγχρονου επαγγελματικού σκακιού.

Παρατηρήστε το μοτίβο: Steinitz (1ος) – Botvinnik (6ος) – Fischer (11ος). Κάθε πέμπτος πρωταθλητής έφερε επανάσταση.

Οι κύκλοι του τίτλου

Όποιος σταματά να έχει βελτίωση, χάνει τον θρόνο. Ο Botvinnik πάλεψε σκληρά, έχασε από Smyslov (1957) και Tal (1960), μα πήρε πίσω τον τίτλο. Το 1963 ο Petrosian τον νίκησε καθαρά. Ακολούθησαν οι Spassky (1969) και Fischer (1972). Αργότερα, ακόμα και ο Karpov εμφάνισε σημάδια «ασβεστοποίησης», αλλά έμεινε κορυφαίος για χρόνια.

Στα επόμενα βιβλία θα μιλήσω αναλυτικά για Petrosian, Spassky, Fischer, Karpov. Εδώ σας προσκαλώ να απολαύσετε τις παρτίδες των μεγάλων προδρόμων τους.

Ευχαριστίες: Ευχαριστώ θερμά τους προπονητές Alexander Nikitin και Mark Dvoretsky για τη βοήθειά τους στο τελικό στάδιο του τόμου.

Garry Kasparov, Οκτώβριος 2003 – Εισαγωγή